1-نیازهای غذایی گیاه چغندر

• نیتروژن (N):برای رشد اولیه برگ‌ها، توسعه سطح فتوسنتزی و افزایش رشد رویشی ضروری است. مصرف بیش از حد آن در مراحل پایانی باعث کاهش قند، افزایش آب‌دار شدن بافت و دیررس شدن محصول می‌شود.
• فسفر (P):در توسعه ریشه، استقرار اولیه گیاه و افزایش یکنواختی رشد نقش کلیدی دارد. فسفر به‌ویژه در ابتدای فصل باید به‌خوبی تأمین شود.
• پتاسیم (K):مهم‌ترین عنصر برای افزایش قند، بهبود کیفیت ریشه، افزایش تراکم بافت و مقاومت به تنش‌های خشکی است.
• بور (B):عنصر حیاتی برای جلوگیری از پوسیدگی قلب چغندر، ترک‌خوردگی و اختلالات فیزیولوژیک در ریشه است.
• عناصر کم‌مصرف (روی، آهن، منگنز، مس):برای تقویت رشد، فتوسنتز و بهبود عملکرد نهایی ضروری هستند، به‌ویژه در خاک‌های آهکی و قلیایی.

2-نوع‌های کود مناسب

• کودهای آلی:کود دامی کاملاً پوسیده، کمپوست و هیومیک اسید برای بهبود ساختمان خاک، افزایش نگهداری آب و تقویت فعالیت زیستی خاک.
• کودهای شیمیایی:اوره یا سولفات آمونیوم، سوپرفسفات تریپل، سولفات پتاسیم، نیترات کلسیم، کودهای کامل NPK و کودهای حاوی بور و ریزمغذی.
• کودهای میکروبی:کودهای زیستی حاوی باکتری‌های حل‌کننده فسفر و محرک رشد ریشه برای افزایش کارایی جذب عناصر غذایی.

3-برنامه کوددهی چغندر از نشو و نما تا برداشت

آماده‌سازی زمین (۲ تا ۳ هفته قبل از کاشت)

• هدف: اصلاح ساختار خاک، بهبود تهویه و تأمین پایه غذایی برای رشد اولیه ریشه.
• کودهای پیشنهادی: مصرف ۲۰ تا ۳۰ تن در هکتار کود دامی کاملاً پوسیده به همراه ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم در هکتار سوپرفسفات تریپل و ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم در هکتار سولفات پتاسیم.

زمان کاشت (هم‌زمان با کاشت بذر)

• هدف: تحریک ریشه‌زایی سریع، افزایش درصد سبز شدن بذرها و استقرار اولیه گیاه در خاک.
• کودهای پیشنهادی: مصرف ۵ تا ۸ لیتر در هکتار اسید هیومیک همراه با آبیاری اول.

رشد اولیه رویشی (۳ تا ۵ هفته پس از سبز شدن)

• هدف: تقویت برگ‌دهی، توسعه سطح فتوسنتزی و ایجاد رشد یکنواخت در بوته‌ها.
• کودهای پیشنهادی: مصرف سرک ۵۰ تا ۷۵ کیلوگرم در هکتار سولفات آمونیوم یا ۴۰ تا ۶۰ کیلوگرم در هکتار اوره.

توسعه ریشه (۶ تا ۱۰ هفته پس از سبز شدن)

• هدف: افزایش قطر، طول و وزن اولیه ریشه چغندر.
• کودهای پیشنهادی: مصرف خاک‌مصرف ۵۰ تا ۷۰ کیلوگرم در هکتار نیترات کلسیم به همراه محلول‌پاشی ۳ تا ۵ کیلوگرم در هکتار کود کامل ۲۰-۲۰-۲۰.

غده‌زایی و پرشدن ریشه (اواسط فصل رشد)

• هدف: افزایش عیار قند، بهبود تراکم بافت ریشه و افزایش کیفیت نهایی محصول.
• کودهای پیشنهادی: مصرف ۵۰ تا ۷۵ کیلوگرم در هکتار سولفات پتاسیم به همراه محلول‌پاشی ۱.۵ تا ۲ لیتر در هکتار کود مایع کلسیم-بور.

پایان رشد فعال (۴ تا ۵ هفته پایانی قبل از برداشت)

• هدف: هدایت انرژی گیاه به ذخیره‌سازی قند در ریشه و جلوگیری از رشد رویشی مجدد.
• اقدام لازم: قطع کامل مصرف هرگونه کود نیتروژنه (ازت) و در صورت لزوم، ادامه تقویت پتاسیم و ریزمغذی‌ها به روش محلول‌پاشی.

4-مقادیر دقیق کود پیشنهادی برای هر دوره رشد چغندر

• کود دامی پوسیده: ۲۰ تا ۳۰ تن در هکتار (مصرف در زمان آماده‌سازی زمین).
• سوپرفسفات تریپل: ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم در هکتار (مصرف در زمان آماده‌سازی زمین).
• سولفات پتاسیم: ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم در هکتار (مصرف در زمان آماده‌سازی زمین و مراحل میانی رشد).
• اسید هیومیک: ۵ تا ۸ لیتر در هکتار (مصرف همراه با آب اول).
• سولفات آمونیوم: ۵۰ تا ۷۵ کیلوگرم در هکتار (مصرف به صورت سرک در رشد رویشی).
• کود اوره: ۴۰ تا ۶۰ کیلوگرم در هکتار (مصرف به صورت سرک در رشد رویشی).
• نیترات کلسیم: ۵۰ تا ۷۰ کیلوگرم در هکتار (مصرف خاک‌مصرف در دوره توسعه ریشه).
• کود کامل ۲۰-۲۰-۲۰: ۳ تا ۵ کیلوگرم در هکتار (محلول‌پاشی در دوره توسعه ریشه).
• کود مایع کلسیم-بور: ۱.۵ تا ۲ لیتر در هکتار (محلول‌پاشی در دوره غده‌زایی).
• کود ریزمغذی کلاته: ۲ تا ۳ کیلوگرم در هکتار (محلول‌پاشی بر اساس نیاز گیاه).

5-مقدار مصرف تقریبی برای هر گیاه

در خاک‌های ضعیف:

• نیتروژن خالص: ۰.۱۰ تا ۰.۱۵ گرم/گیاه
• فسفر خالص (P2O5): ۰.۰۶ تا ۰.۱۰ گرم/گیاه
• پتاسیم خالص (K2O): ۰.۱۲ تا ۰.۱۸ گرم/گیاه

در خاک‌های متوسط تا قوی:

• نیتروژن خالص: ۰.۰۷ تا ۰.۱۰ گرم/گیاه
• فسفر خالص (P2O5): ۰.۰۴ تا ۰.۰۶ گرم/گیاه
• پتاسیم خالص (K2O): ۰.۰۸ تا ۰.۱۲ گرم/گیاه

توصیه‌های اجرایی مهم

• قطع مصرف نیتروژن در اواخر فصل:مصرف کودهای نیتروژنه باید حدود ۴ تا ۵ هفته قبل از برداشت متوقف شود؛ نیتروژن دیرهنگام باعث کاهش عیار قند، افزایش آب‌دار شدن ریشه و افت کیفیت انبارداری می‌شود.
• تأکید بر بور:کمبود بور در چغندر می‌تواند باعث پوسیدگی قلب، ترک‌خوردگی و افت شدید کیفیت ریشه شود؛ بنابراین استفاده متعادل از بور در زمان مناسب ضروری است.
• آبیاری پس از کود سرک:کودهای سرک باید با آبیاری سبک همراه شوند تا جذب بهتر، کاهش هدررفت و جلوگیری از سوختگی ریشه‌ها تضمین شود.
• تنظیم برنامه بر اساس آزمون خاک:برنامه نهایی باید بر پایه آزمون خاک، بافت زمین، رقم، زمان کاشت و شرایط اقلیمی منطقه تنظیم شود تا حداکثر عملکرد و کیفیت به دست آید.