راهنمای جامع کوددهی نیشکر
دستیابی به حداکثر تناژ در هکتار و افزایش درصد قند نیشکر، نیازمند مدیریت تغذیه در تمام مراحل رشد رویشی و ذخیرهسازی قند است. در این راهنما، نقش پتاسیم فرگام شیمی پارس در انتقال قند و مقاومت به ورس (خوابیدگی)، ازت در افزایش تعداد میانگرهها و رشد ساقهها، و ریزمغذیها در بهبود فعالیتهای فتوسنتزی و بهرهوری نهایی مزارع نیشکر به صورت تخصصی بررسی شده است.
بخش اول: نیشکر و نشانههای کیفیت
بخش دوم: راهنمای کوددهی نیشکر
نیشکر گیاهی چندساله از خانواده گندمیان است که بهدلیل دارا بودن شیره غنی از ساکارز، منبع اصلی تولید شکر در جهان محسوب میشود. کیفیت این محصول نه تنها به ظاهر فیزیکی ساقه، بلکه به خلوص شیره و درصد قند (ساکارز) آن بستگی دارد که برای صنایع قندسازی پارامتر تعیینکنندهای است.
1-نشانههای کیفیت خوب نیشکر
- رنگ: ساقهها باید دارای رنگ طبیعی (سبز، زرد یا متمایل به قرمز بسته به رقم) بوده و لایهای از موم طبیعی روی سطح آنها مشهود باشد. تغییر رنگ تیره یا لکههای سیاه نشانه بیماری یا افت کیفیت است.
- بافت: ساقه باید سفت، ترد و کاملاً آبدار باشد. بافت داخلی باید بدون هرگونه پوسیدگی (قرمز شدن یا پوکی مغز ساقه) باشد.
- اندازه: ساقههای ضخیمتر، سنگینتر و بلندتر نشاندهنده رشد مطلوب و ذخیره قندی بیشتر هستند.
- تازگی: ساقه تازه باید عاری از هرگونه خشکیدگی یا پژمردگی در سرشاخهها باشد.
- ظاهر خارجی: سطح ساقه باید صاف، عاری از ترکخوردگیهای عمیق، آسیبهای مکانیکی، آفات (کرم ساقهخوار) و آلودگیهای خاکی باشد.
- درجه رسیدگی: بهترین زمان برداشت وقتی است که نسبت قند در بخشهای پایینی و بالایی ساقه به تعادل رسیده باشد. نیشکر نارس قند کمی دارد و نیشکر بیش از حد رسیده، کیفیت شیره خود را از دست میدهد.
2-درجهبندی کیفی نیشکر
| درجه کیفی | مشخصات |
|---|---|
| ممتاز | ساقههای کاملاً سالم، ضخیم، با حداکثر درصد ساکارز و خلوص بالای شیره؛ بدون آفت |
| درجه یک | ساقههای سالم با کیفیت مطلوب و عیوب ظاهری بسیار ناچیز؛ مناسب تولید صنعتی |
| درجه دو | ساقههای دارای قند متوسط؛ ممکن است دارای لکههای سطحی یا تغییر شکل جزئی باشند |
| درجه سه | نیشکر آفتزده، پوسیده، خیلی نارس یا سوخته که خلوص شیره آنها برای شکرسازی پایین است |
نیشکر گیاهی با تولید زیستتوده (Biomass) بسیار بالا است و به همین دلیل نیاز غذایی سنگینی دارد. مدیریت دقیق تغذیه، بهویژه در مورد نیتروژن برای رشد رویشی و پتاسیم برای انتقال قند، کلید دستیابی به عملکرد بالا و درصد شکر مناسب است.
1-نیازهای غذایی نیشکر
- نیتروژن (N): محرک اصلی رشد رویشی و بلند شدن ساقهها است. مصرف بهاندازه آن حیاتی است، زیرا مصرف بیشازحد در اواخر فصل، خلوص شیره و درصد قند را بهشدت کاهش میدهد.
- فسفر (P): برای توسعه سیستم ریشهای قدرتمند، استقرار گیاه و جوانهزنی (بهویژه در کشتهای «راتون» یا نیشکر دوبارهروئیده) حیاتی است.
- پتاسیم (K): نقش اصلی را در انتقال قند از برگ به ساقه، افزایش مقاومت به خشکی و آفات و استحکام ساقه ایفا میکند.
- عناصر کممصرف: آهن (Fe) و روی (Zn) برای جلوگیری از زردی و افزایش قدرت فتوسنتز در خاکهای قلیایی بسیار مهم هستند.
2-انواع کود مناسب
- کودهای آلی: ویناس (پساب کارخانه نیشکر)، کمپوست فیلترکیک (Filter mud) و کود دامی کاملاً پوسیده. این مواد علاوه بر تأمین عناصر غذایی، ساختار فیزیکی خاک را بهبود میدهند.
- کودهای شیمیایی: اوره، سولفات آمونیوم، سوپرفسفات تریپل و سولفات پتاسیم منابع اصلی تأمین نیازهای گیاه هستند.
- کودهای میکروبی: باکتریهای تثبیتکننده نیتروژن (مانند آزوسپیریلوم) میتوانند بخشی از نیاز نیتروژنی نیشکر را بهصورت بیولوژیک تأمین کنند.
3-برنامه مرحلهای کوددهی نیشکر
عملیات پایه (زمان کاشت)
در زمان آمادهسازی زمین و پیش از کاشت، هدف اصلی تأمین زیرساخت غذایی برای کل دوره رشد است.
- کود آلی: مصرف کمپوست فیلترکیک یا کود دامی به میزان ۲۰ تا ۴۰ تن/هکتار.
- فسفر: مصرف سوپرفسفات تریپل به میزان ۱۵۰ تا ۲۵۰ کیلوگرم/هکتار و مخلوط کردن آن با خاک.
اوایل فصل (مرحله پنجهزنی)
این مرحله که معمولاً ۴۵ تا ۶۰ روز پس از کاشت رخ میدهد، برای حمایت از پنجهزنی و توسعه اولیه ریشه است.
- نیتروژن: مصرف اوره به میزان ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم/هکتار.
- پتاسیم: مصرف سولفات پتاسیم به میزان ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم/هکتار.
مرحله رشد فعال (ساقهدهی)
این مرحله که ۹۰ تا ۱۲۰ روز پس از کاشت انجام میشود، برای افزایش طول و قطر ساقهها حیاتی است.
- نیتروژن: مصرف اوره به میزان ۱۵۰ تا ۲۰۰ کیلوگرم/هکتار.
- پتاسیم: مصرف سولفات پتاسیم به میزان ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم/هکتار.
مرحله تکمیلی (پیش از بسته شدن کانوپی)
قبل از اینکه برگهای نیشکر سراسر مزرعه را بپوشانند (بستن سایهانداز)، برای حفظ شادابی و افزایش انباشت قند اقدام کنید.
- ریزمغذیها: استفاده از ریزمغذیهای کلاته (آهن و روی) بهصورت محلولپاشی با مقدار ۲ تا ۴ کیلوگرم/هکتار.
4-جمعبندی مقادیر مصرف در یک فصل کشت
برای یک هکتار مزرعه نیشکر، مقادیر کل کودهای مصرفی به شرح زیر برآورد میشود:
- کود آلی (کمپوست/کود دامی): ۲۰ تا ۴۰ تن/هکتار
- اوره: ۲۵۰ تا ۳۵۰ کیلوگرم/هکتار (باید در ۲ تا ۳ مرحله تقسیط شود)
- سوپرفسفات تریپل: ۱۵۰ تا ۲۵۰ کیلوگرم/هکتار
- سولفات پتاسیم: ۲۰۰ تا ۳۰۰ کیلوگرم/هکتار
- کودهای ریزمغذی کلاته: ۲ تا ۴ کیلوگرم/هکتار
توصیههای اجرایی مهم
- مدیریت نیتروژن: مصرف دیرهنگام نیتروژن (نزدیک به زمان برداشت) باعث رشد رویشی بیموقع و کاهش شدید درصد قند میشود؛ پس از شروع مرحله انباشت قند، مصرف آن را قطع کنید.
- کشت راتون: در مزارع چندساله، بلافاصله پس از برداشت، مصرف فسفر و پتاسیم برای تقویت جوانهزنی مجدد بسیار ضروری است.
- همراهی با آبیاری: نیشکر به رطوبت بسیار حساس است؛ کوددهی باید همواره با آبیاری منظم همراه باشد تا جذب کود به حداکثر رسیده و از سوختگی ریشه جلوگیری شود.
- آنالیز ویناس: در صورت استفاده از ویناس، مقادیر کود پتاسیم را بر اساس آنالیز پتاسیم موجود در آن کاهش دهید تا از شوری خاک جلوگیری شود.
- آزمون خاک: با توجه به نیاز بالای نیشکر به عناصر غذایی، انجام آزمون خاک سالانه برای تنظیم دقیق برنامه کودی الزامی است.
«با تکیه بر دانش فنی و تجربه تخصصی، برای هر محصول راهنماییهای دقیق کوددهی ارائه میدهیم تا به رشد بهتر، کیفیت بالاتر و برداشت پربارتر کمک شود.در ضمن این پیشنهاد به صورت کلی می باشد و برای نتیجه گیری بهتر حتماً از آنالیز خاک و نظر کارشناسان کشاورزی گروه فرگام شیمی پارس استفاده نمایید.»
جهت رفتن به صفحات دیگر به لینک های زیر مراجعه کنید .
بیایید امروز صحبت کنیم!
استان مرکزی ، خمیــن ، خیابان شریعتی ، مجتمع الماس شهر
