راهنمای جامع کوددهی سویا
دستیابی به بوتههای سویای قوی، افزایش تعداد غلاف، پر شدن یکنواخت دانهها و بهبود درصد پروتئین و روغن، به مدیریت دقیق تغذیه در مراحل رشد وابسته است. در این راهنما، نقش فسفر فرگام شیمی پارس در توسعه ریشه و گرهزایی، پتاسیم در افزایش وزن و کیفیت دانه، و عناصر روی، گوگرد و ریزمغذیها در رشد متعادل و افزایش عملکرد مزرعه بررسی شده است.
بخش اول: سویا و نشانههای کیفیت
بخش دوم: راهنمای کوددهی سویا
سویا یک گیاه روغنی و پروتئینی از خانواده لگومها است که دانه آن در تولید روغن خوراکی، کنجاله دام و طیور، محصولات پروتئینی و صنایع غذایی کاربرد گسترده دارد. کیفیت تجاری سویا بیشتر به سلامت دانه، درصد رطوبت، یکنواختی رنگ و اندازه، درصد دانههای شکسته و میزان ناخالصی بستگی دارد.دانه سویا برای انبارداری و فروش باید کاملاً رسیده، خشک، سالم و عاری از آلودگیهای قارچی، حشرهای و خاکی باشد.
1-نشانههای کیفیت خوب سویا
- رنگ: دانههای مرغوب معمولاً زرد روشن تا زرد طلایی و یکنواخت هستند. سیاهشدگی، کپکزدگی، لکههای قهوهای تیره یا تغییر رنگ شدید، نشانه افت کیفیت است.
- بافت: دانه باید سفت، پر، متراکم و بدون چروکیدگی باشد. دانههای نرم، پوک، شکسته یا دارای ترک، ارزش تجاری پایینتری دارند.
- اندازه: دانههای هماندازه و درشتتر، برای بازار تجاری و فرآوری مطلوبتر هستند. وجود درصد بالای دانههای ریز، نارس یا بدشکل، کیفیت محموله را کاهش میدهد.
- تازگی و رطوبت: دانه باید خشک و فاقد بوی کپک، ترشیدگی یا ماندگی باشد. رطوبت مناسب دانه برای انبارداری معمولاً حدود ۱۲ تا ۱۳ درصد (%) است.
- ظاهر خارجی: دانه مرغوب بدون سوراخ آفت، شکستگی، پوستهریزی شدید، آلودگی خاکی، بقایای گیاهی و دانههای سایر گیاهان است.
- درجه رسیدگی: سویا زمانی برای برداشت دانه مناسب است که حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد (%) غلافها قهوهای یا خشک شده باشند، برگها ریخته باشند و دانهها سفت شوند. برداشت زودهنگام، رطوبت و دانههای سبز را افزایش میدهد و برداشت دیرهنگام نیز خطر ریزش غلاف و شکستگی دانه را بالا میبرد.
2-درجهبندی کیفی سویا بر اساس معیارهای تجاری
| درجه کیفی | مشخصات |
|---|---|
| ممتاز(صادراتی) | دانههای سالم، یکنواخت، پر و خشک؛ رنگ زرد روشن؛ رطوبت حدود ۱۲ تا ۱۳ درصد (%)؛ حداقل دانه شکسته، دانه سبز، ناخالصی و آسیب حشرهای |
| درجه یک | دانههای سالم با یکنواختی مناسب؛ مقدار اندک دانه شکسته یا تغییررنگیافته؛ مناسب روغنکشی، خوراک دام و صنایع غذایی |
| درجه دو | درصد بیشتری از دانههای ریز، شکسته یا دارای لکه سطحی؛ مناسب مصرف صنعتی و خوراک دام، مشروط بر نداشتن کپک و آلودگی خطرناک |
| درجه سه | دانههای دارای شکستگی، چروکیدگی، ناخالصی یا تغییر رنگ بیشتر؛ فقط برای فرآوریهای محدود و پس از کنترل سلامت و سموم قارچی قابل استفاده است |
سویا از گیاهان خانواده لگومها است و در صورت گرهزایی مناسب ریشه، میتواند بخش مهمی از نیتروژن مورد نیاز خود را از طریق همزیستی با باکتریهای تثبیتکننده نیتروژن تأمین کند. به همین دلیل، مصرف بیرویه کودهای نیتروژنی در سویا توصیه نمیشود؛ زیرا میتواند گرهزایی ریشه را کاهش داده و رشد رویشی بیش از حد ایجاد کند.
1-نیازهای غذایی گیاه سویا
- نیتروژن (N): برای رشد اولیه، تشکیل برگ و ساخت پروتئین دانه لازم است. بخش زیادی از نیاز نیتروژنی سویا از طریق گرههای فعال ریشه تأمین میشود. زردی برگهای پیر، رشد ضعیف و گرهزایی کم میتواند نشانه کمبود نیتروژن باشد.
- فسفر (P): برای گسترش ریشه، تشکیل گرههای ریشه، گلدهی و افزایش تعداد غلاف اهمیت دارد. کمبود فسفر باعث رشد کند، ریشه ضعیف و کاهش گل و غلاف میشود.
- پتاسیم (K): در افزایش تعداد غلاف، پر شدن دانه، افزایش وزن هزار دانه و مقاومت گیاه به خشکی و بیماری مؤثر است. کمبود آن معمولاً با سوختگی حاشیه برگها، کاهش تعداد غلاف و کوچک ماندن دانهها همراه است.
- گوگرد (S): در ساخت پروتئین و افزایش کارایی تثبیت نیتروژن نقش دارد. زردی برگهای جوان و کاهش درصد پروتئین دانه میتواند نشانه کمبود گوگرد باشد.
- کلسیم (Ca): برای رشد ریشه، سلامت بافتهای گیاهی و فعالیت بهتر گرههای ریشه ضروری است.
- منیزیم (Mg): در تشکیل کلروفیل و فتوسنتز نقش دارد. زردی بین رگبرگی برگهای پیر، از نشانههای رایج کمبود منیزیم است.
- روی (Zn)، آهن (Fe)، منگنز (Mn) و مولیبدن (Mo): در رشد اولیه، سبزینگی برگها، فعالیت آنزیمی و تثبیت نیتروژن اهمیت دارند. مولیبدن بهویژه برای فعالیت باکتریهای تثبیتکننده نیتروژن ضروری است.
2-انواع کود مناسب برای سویا
- کودهای آلی: کود دامی کاملاً پوسیده، کمپوست، ورمیکمپوست و اسید هیومیک. این کودها باعث بهبود ساختمان خاک، افزایش ماده آلی، نگهداری بهتر رطوبت و افزایش دسترسی گیاه به عناصر غذایی میشوند.
- کودهای شیمیایی: سوپرفسفات تریپل، فسفات آمونیوم، سولفات پتاسیم، سولفات منیزیم، سولفات روی، کودهای کامل و کلاتهای آهن، روی و منگنز.
- کودهای میکروبی: کود زیستی اختصاصی سویا حاوی باکتری Bradyrhizobium japonicum، باکتریهای حلکننده فسفر، آزادکننده پتاسیم و قارچهای مایکوریزا. مهمترین کود زیستی برای سویا، تلقیحکننده اختصاصی بذر است که به تشکیل گره و تثبیت نیتروژن کمک میکند.
3-برنامه مرحلهای کوددهی سویا
مرحله اول : آمادهسازی زمین؛ پیش از کاشت
هدف: افزایش ماده آلی خاک و تأمین ذخیره اولیه فسفر و پتاسیم.
- کود دامی کاملاً پوسیده: ۱۰ تا ۱۵ تن/هکتار
- سوپرفسفات تریپل: ۷۵ تا ۱۲۵ کیلوگرم/هکتار
- سولفات پتاسیم: ۷۵ تا ۱۲۰ کیلوگرم/هکتار
کود دامی باید کاملاً پوسیده و عاری از بذر علف هرز باشد. این کود به همراه فسفر و پتاسیم، پیش از کاشت با خاک مخلوط شود. فسفر تحرک کمی در خاک دارد؛ بنابراین بهتر است در عمق ناحیه توسعه ریشه قرار گیرد.
مرحله دوم : تلقیح بذر؛ درست پیش از کاشت
هدف: تشکیل گرههای ریشه و تأمین طبیعی نیتروژن مورد نیاز گیاه.
- کود زیستی اختصاصی سویا: معمولاً ۱ بسته برای بذر مورد نیاز یک هکتار؛ مقدار دقیق باید مطابق برچسب محصول مصرف شود.
بذرها باید پیش از کاشت با کود زیستی آغشته شوند و از قرار گرفتن طولانیمدت در نور خورشید خودداری شود. اگر بذر با قارچکش تیمار میشود، باید سازگاری قارچکش با باکتری تلقیحکننده بررسی شود.
مرحله سوم : همزمان با کاشت
هدف: تقویت رشد ریشه و استقرار سریع بوته.
- فسفات آمونیوم: ۵۰ تا ۷۵ کیلوگرم/هکتار
- در خاکهای بسیار فقیر یا مزارع بدون سابقه کشت سویا: اوره بهعنوان کود استارتر، حداکثر ۱۵ تا ۲۵ کیلوگرم/هکتار
فسفات آمونیوم بهتر است بهصورت نواری و کمی کنار یا پایینتر از بذر قرار گیرد. از تماس مستقیم کود با بذر پرهیز کنید. مصرف بیشتر از مقدار توصیهشده اوره در این مرحله میتواند گرهزایی را کاهش دهد.
مرحله چهارم : رشد اولیه؛ مرحله ۳ تا ۵ برگی
زمان: حدود ۲۰ تا ۳۰ روز پس از سبز شدن.
هدف: تقویت رشد اولیه و بهبود فعالیت ریشه.
- اسید هیومیک مایع: ۲ تا ۳ لیتر/هکتار
- در صورت کمبود روی: سولفات روی ۱۰ تا ۱۵ کیلوگرم/هکتار بهصورت مصرف خاکی
در این مرحله، گرهزایی ریشه باید بررسی شود. گرههای فعال، پس از شکافتن، معمولاً رنگ صورتی یا قرمز در داخل دارند. گرههای سفید، سبز یا قهوهای اغلب فعالیت کمتری دارند.
مرحله پنجم : پیش از گلدهی
زمان: حدود ۴۰ تا ۵۰ روز پس از کاشت.
هدف: تقویت گلدهی، افزایش تشکیل غلاف و کاهش ریزش گل.
- کود کامل با پتاسیم بالا، مانند ۱۲-۱۲-۳۶: ۵ تا ۸ کیلوگرم/هکتار همراه آبیاری
- بور مایع برای محلولپاشی: ۰٫۵ تا ۱ لیتر/هکتار
محلولپاشی بور باید در ساعات خنک روز انجام شود. از مصرف بیشازحد بور خودداری کنید؛ زیرا بور در مقادیر بالا میتواند مسمومیت ایجاد کند.
مرحله ششم : گلدهی و تشکیل غلاف
هدف: افزایش تعداد غلاف، کاهش ریزش گل و تقویت رشد دانهها.
- سولفات پتاسیم: ۳۰ تا ۵۰ کیلوگرم/هکتار
- در صورت کمبود منیزیم: سولفات منیزیم ۱۰ تا ۲۰ کیلوگرم/هکتار
این مرحله یکی از حساسترین دورههای سویا به تنش خشکی است. کمبود آب یا تغذیه نامتعادل میتواند باعث ریزش گل و غلافهای جوان شود.
مرحله هفتم : پر شدن دانه
زمان: از تشکیل کامل غلاف تا آغاز زردی برگها.
هدف: افزایش وزن هزار دانه، یکنواختی دانه و کیفیت نهایی محصول.
- کود پتاسیمبالا: در هر نوبت کودآبیاری ۵ تا ۸ کیلوگرم/هکتار
- مجموع مصرف کود پتاسیمبالا در این مرحله: ۲۰ تا ۳۰ کیلوگرم/هکتار
در این مرحله، مصرف نیتروژن معمولاً ضروری نیست؛ مگر آنکه بر اساس آزمون گیاه یا مشاهده علائم کمبود، ضعف شدید تغذیهای تأیید شود.
مرحله هشتم : پیش از برداشت
زمان: همزمان با زرد شدن برگها و خشک شدن غلافها.
هدف: رسیدگی یکنواخت دانه و کاهش رطوبت محصول.
- کوددهی باید متوقف شود.
- آبیاری نیز باید با توجه به شرایط خاک و آبوهوا، بهتدریج قطع شود.
زمان مناسب برداشت زمانی است که حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد (%) غلافها خشک یا قهوهای شده باشند و رطوبت دانه برای برداشت و انبارداری در حد مناسب قرار گیرد.
4-جمعبندی مقدار تقریبی کود در یک فصل کشت سویا
- کود دامی کاملاً پوسیده: ۱۰ تا ۱۵ تن/هکتار
- سوپرفسفات تریپل: ۷۵ تا ۱۲۵ کیلوگرم/هکتار
- فسفات آمونیوم: ۵۰ تا ۷۵ کیلوگرم/هکتار
- سولفات پتاسیم: در مجموع ۱۰۵ تا ۱۷۰ کیلوگرم/هکتار
- اوره: فقط در خاکهای فقیر یا مزارع بدون سابقه سویا، حداکثر ۱۵ تا ۲۵ کیلوگرم/هکتار
- اسید هیومیک مایع: ۲ تا ۳ لیتر/هکتار
- سولفات روی: ۱۰ تا ۱۵ کیلوگرم/هکتار، در صورت کمبود
- سولفات منیزیم: ۱۰ تا ۲۰ کیلوگرم/هکتار، در صورت نیاز
- بور مایع برای محلولپاشی: ۰٫۵ تا ۱ لیتر/هکتار
- کود کامل پتاسیمبالا: در مجموع ۲۵ تا ۴۰ کیلوگرم/هکتار
- کود زیستی تثبیتکننده نیتروژن: مطابق برچسب شرکت تولیدکننده
5-نیاز تقریبی هر بوته سویا در طول فصل
مقادیر زیر بر پایه تراکم متعارف کشت بیان شدهاند و با تغییر تراکم بوته و عملکرد هدف، تغییر میکنند:
- نیتروژن خالص از کود شیمیایی: ۰ تا ۰٫۱۵ گرم/گیاه
- فسفر بهصورت P2O5P_2O_5P2O5: ۰٫۴ تا ۰٫۸ گرم/گیاه
- پتاسیم بهصورت K2OK_2OK2O: ۰٫۸ تا ۱٫۵ گرم/گیاه
- گوگرد: ۰٫۲ تا ۰٫۴ گرم/گیاه
- کود دامی پوسیده: حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ گرم/گیاه، بهصورت مصرف یکنواخت در مزرعه
توصیههای اجرایی مهم
تلقیح بذر را جدی بگیرید. در مزارعی که سابقه کشت سویا ندارند، استفاده از باکتری اختصاصی سویا نقش مهمی در عملکرد محصول دارد.
از مصرف زیاد اوره خودداری کنید. نیتروژن زیاد، گرهزایی طبیعی ریشه را کاهش میدهد و میتواند موجب رشد علفی و خوابیدگی بوته شود.
فسفر را در ابتدای فصل مصرف کنید. چون فسفر در خاک تحرک کمی دارد، باید پیش از کاشت یا همزمان با کاشت، نزدیک ریشه قرار گیرد.
پتاسیم در زمان گلدهی و پر شدن دانه اهمیت بیشتری دارد. تأمین مناسب پتاسیم باعث افزایش تعداد غلاف، وزن دانه و مقاومت به خشکی میشود.
گرههای ریشه را بررسی کنید. حدود ۳۰ تا ۴۰ روز پس از سبز شدن، چند بوته را از خاک خارج کرده و رنگ داخلی گرهها را بررسی کنید. رنگ صورتی یا قرمز، نشانه فعالیت مناسب گره است.
آبیاری را با کوددهی هماهنگ کنید. مراحل گلدهی، تشکیل غلاف و پر شدن دانه حساسترین مراحل سویا به کمآبی هستند. تنش خشکی در این زمانها باعث کاهش شدید عملکرد خواهد شد.
«با تکیه بر دانش فنی و تجربه تخصصی، برای هر محصول راهنماییهای دقیق کوددهی ارائه میدهیم تا به رشد بهتر، کیفیت بالاتر و برداشت پربارتر کمک شود.در ضمن این پیشنهاد به صورت کلی می باشد و برای نتیجه گیری بهتر حتماً از آنالیز خاک و نظر کارشناسان کشاورزی گروه فرگام شیمی پارس استفاده نمایید.»
جهت رفتن به صفحات دیگر به لینک های زیر مراجعه کنید .
بیایید امروز صحبت کنیم!
استان مرکزی ، خمیــن ، خیابان شریعتی ، مجتمع الماس شهر
